Czym jest i jak leczyć zerwanie mięśnia?

Każdy z nas, kto trenuje lub prowadzi aktywny tryb życia, zna uczucie zmęczenia mięśni po intensywnym wysiłku. Czasem to zwykłe zakwasy, czasem drobne przeciążenia, które ustępują po kilku dniach. Istnieją jednak sytuacje, kiedy ból jest nagły, ostry i uniemożliwia kontynuowanie ruchu. Takie zdarzenie powinno zapalić w naszej głowie czerwone światło. Jeśli dodatkowo towarzyszy mu charakterystyczne uczucie „pęknięcia” lub „strzału” w mięśniu, istnieje duże prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z poważnym urazem, takim jak zerwanie lub naderwanie mięśnia. 

Czym jest zerwanie mięśnia i czym różni się od naderwania?

Aby w pełni zrozumieć istotę urazu, jakim jest zerwanie mięśnia, musimy przyjrzeć się jego budowie i mechanice pracy. Mięsień szkieletowy zbudowany jest z włókien mięśniowych, które tworzą wiązki otoczone tkanką łączną. W trakcie skurczu i rozkurczu włókna te współpracują ze sobą, generując siłę niezbędną do wykonania ruchu. W momencie, gdy siła działająca na mięsień przekracza jego możliwości adaptacyjne – czy to w wyniku zbyt dużego obciążenia, gwałtownego ruchu, czy też osłabienia struktury – może dojść do uszkodzenia włókien.

Naderwanie mięśnia oznacza częściowe przerwanie ciągłości włókien. W praktyce oznacza to, że pewna ich część ulega uszkodzeniu, ale mięsień wciąż zachowuje częściową zdolność do pracy. Objawia się to bólem, obrzękiem, a czasem niewielkim ograniczeniem ruchu. Zerwanie mięśnia jest natomiast sytuacją, w której dochodzi do całkowitego przerwania ciągłości włókien, a często także uszkodzenia otaczającej tkanki łącznej i naczyń krwionośnych. Skutkuje to natychmiastową utratą funkcji mięśnia, silnym bólem i szybkim powstaniem krwiaka. Różnica między tymi dwoma rodzajami urazu ma ogromne znaczenie dla przebiegu leczenia.

Objawy i przyczyny zerwania lub naderwania mięśnia

W przypadku poważnego uszkodzenia, takiego jak zerwany mięsień, objawy pojawiają się natychmiast. Najczęściej opisywane jest gwałtowne, przeszywające uczucie bólu, któremu towarzyszy wrażenie „pęknięcia” lub „rozerwania” wewnątrz mięśnia. W ciągu kilku minut miejsce urazu zaczyna puchnąć, a w ciągu kolejnych godzin rozwija się krwiak, który może zmieniać barwę skóry na siną lub fioletową. Przy próbie wykonania ruchu angażującego uszkodzony mięsień ból gwałtownie narasta, a zakres ruchu jest wyraźnie ograniczony. W przypadku całkowitego zerwania mięśnia można wręcz wyczuć przerwę w jego ciągłości lub przesunięcie fragmentu w kierunku zdrowej części. Naderwanie mięśnia objawia się podobnie, ale ból jest zwykle mniej intensywny, a zachowana część włókien pozwala na częściowe wykonywanie ruchów. Obrzęk jest mniejszy, a krwiak może pojawić się dopiero po kilku godzinach lub dniach. 

Przyczyn zerwania lub naderwania mięśnia jest wiele, a często działają one jednocześnie. Najczęściej mamy do czynienia z nagłym, gwałtownym obciążeniem mięśnia. Brak odpowiedniej rozgrzewki znacznie zwiększa ryzyko, ponieważ nieprzygotowane włókna mięśniowe są mniej elastyczne i podatniejsze na uszkodzenia. Kolejnym istotnym czynnikiem jest przemęczenie – mięsień, który pracuje na granicy swoich możliwości przez dłuższy czas, traci zdolność do amortyzowania nagłych przeciążeń.

Leczenie zerwania mięśnia – od terapii zachowawczej po operację

Proces leczenia zerwania mięśnia zależy przede wszystkim od stopnia uszkodzenia. W przypadku niewielkich naderwań terapia zwykle ma charakter zachowawczy. Pierwszym etapem jest odciążenie uszkodzonego miejsca i zastosowanie zimnych okładów w celu zmniejszenia obrzęku i bólu. Następnie wprowadza się stopniową mobilizację, ćwiczenia izometryczne oraz delikatne rozciąganie, które zapobiega skracaniu się mięśnia podczas gojenia. Na dalszym etapie kluczową rolę odgrywa fizjoterapia, której celem jest przywrócenie pełnego zakresu ruchu, wzmocnienie mięśnia oraz poprawa jego koordynacji z innymi strukturami. W przypadku całkowitego zerwania mięśnia leczenie często wymaga interwencji chirurgicznej. Zabieg polega na zespoleniu przerwanych włókien, a następnie na zabezpieczeniu miejsca urazu, aby umożliwić mu prawidłowe gojenie. Po operacji pacjent przechodzi przez starannie zaplanowany program rehabilitacyjny, który obejmuje zarówno ćwiczenia bierne, jak i aktywne, stopniowo zwiększające siłę i elastyczność mięśnia.

W całym procesie leczenia niezwykle istotna jest cierpliwość. Zbyt wczesny powrót do pełnej aktywności grozi ponownym urazem, a nawet trwałym uszkodzeniem struktury mięśnia. Dlatego tak ważna jest ścisła współpraca z lekarzem, fizjoterapeutą i, w przypadku osób aktywnych sportowo, z trenerem.